Tekerlekli sandalye frenleri nasıl kontrol edilir, ne zaman ayar ister?
Bu rehber, tekerlekli sandalye kullanan kişiler ve onlara bakan yakınları için hazırlandı. Sandalyenizdeki fren türlerini tanımanıza, frenleri evde birkaç dakikada denemenize ve ayar gerektiğini gösteren işaretleri fark etmenize yardım eder.
Sandalyenizde hangi fren var?
Kontrole başlamadan önce sandalyenizdeki fren türünü tanımak işinizi kolaylaştırır. Çoğu sandalyede birden fazla fren bulunur. Her biri farklı bir iş görür.
- Park freni (tekerlek kilidi): Manuel ve refakatçi sandalyelerde arka tekerleğin hemen önünde duran koldur. Kol çekildiğinde ya da itildiğinde bir pabuç lastiğe bastırır ve tekerleği sabitler. Bu fren durmuş sandalyeyi yerinde tutmak içindir. Hareket hâlindeki sandalyeyi yavaşlatmak için yapılmamıştır.
- Refakatçi el freni: İtme kollarındaki, bisiklet frenine benzeyen kollardır. Kabloyla tekerleğe bağlıdır. İten kişinin yokuş aşağı hızı kontrol etmesine yardım eder. Her modelde bulunmaz.
- Akülü sandalyede motor freni: Kumanda kolu bırakıldığında motorların içindeki fren kendiliğinden devreye girer. Motorların yanında bir serbest bırakma kolu bulunur. Bu kol freni açar ve sandalyenin elle itilmesini sağlar.
Hangi parçanın hangi işi yaptığını bilmiyorsanız önce kullanım kılavuzuna bakın. Kılavuz elinizde yoksa sandalyenin fotoğrafını çekin. Bu fotoğrafla telefonda ya da WhatsApp'tan bize sorabilirsiniz.
Evde fren kontrolü adım adım
Bu kontrol için alet gerekmez. Kullanım kılavuzunda önerilen aralıklarla yapın. Kılavuz yoksa bunu düzenli bir alışkanlık hâline getirin. Sandalye bir yere çarptıktan ya da düştükten sonra da mutlaka tekrarlayın.
- Düz ve kuru bir zemin seçin. Denemeyi sandalye boşken yapın.
- Önce lastiklere bakın. Havalı lastik inikse pabuç lastiğe yeterince bastıramaz ve fren zayıf görünür. Bu durumda önce lastiği düzeltin. Ayrıntılar için lastik indiğinde yapılacaklar rehberine bakabilirsiniz.
- İki park frenini de kilitleyin. Sandalyeyi arkadan ileri itin, sonra geri çekin. Tekerlekler dönmemeli, sandalye kaymamalı.
- Sağı ve solu ayrı deneyin. Yalnız bir freni kilitleyin ve o taraftaki tekerleği döndürmeye çalışın. İki taraf aynı sertlikte tutmalı.
- Kolu kilitlerken hissedin. Kol yerine belirgin biçimde oturmalı. Boşlukta oynuyorsa ya da kilitlemek için çok güç gerekiyorsa not edin.
- Freni açıp sandalyeyi itin. Açıkken pabuç lastiğe sürtmemeli, tekerlek serbestçe dönmeli.
- El freni varsa onu da deneyin. Kolu sıkıp sandalyeyi itin. Kol tutamağa dayanmadan fren tutmaya başlamalı.
- Akülü sandalyede serbest bırakma kollarının sürüş konumunda olduğundan emin olun. Sandalye kapalıyken düz zeminde hafifçe itin. Sandalye yerinden oynamamalı.
Fren ne zaman ayar ister?
Fren genellikle bir anda bozulmaz, yavaş yavaş gevşer. Aşağıdaki işaretlerden birini fark ederseniz ayar ya da parça değişimi gerekiyor olabilir:
- Kilitli tekerlek itince dönüyor ya da hafif eğimde sandalye kayıyor.
- Kolu kilitlemek eskisine göre çok daha zor ya da çok daha kolay.
- Bir taraf öteki kadar tutmuyor.
- Fren açıkken pabuç lastiğe sürtüyor, sandalye her zamankinden ağır itiliyor.
- Fren kolu sallanıyor, bağlantı vidaları gevşemiş.
- El freni kolu tutamağa kadar geliyor ya da sıkıldıktan sonra geri bırakmıyor.
- Akülü sandalye, kumanda bırakıldığında eskisinden daha uzun bir mesafede duruyor.
Bazı işler ayarı kendiliğinden bozar. Lastik değişimi, havalı lastikten dolgu lastiğe geçiş ve arka tekerleğin yerinin değiştirilmesi bunlardandır. Sandalyenin düşmesi ya da bir yere çarpması da ayarı bozabilir. Bu durumlardan sonra frenleri yeniden deneyin.
Kayseri'nin yokuşlu mahallelerinde ve kış aylarında fren daha çok çalışır. Islak ve çamurlu zemin de buna eklenir. Bu yüzden pabuç ve lastik daha hızlı aşınabilir. Bu dönemde kontrolü sıklaştırmak yerinde olur. Kışa özel öneriler için kışın kar, buz ve tuz rehberine bakabilirsiniz.
Ayarı kendiniz yapabilir misiniz?
Manuel sandalyelerin çoğunda park freni, gövdeye vidalarla tutturulmuş bir kelepçeye bağlıdır. Vidalar biraz gevşetildiğinde fren ileri ya da geri kaydırılabilir. Pabuç lastiğe yaklaştıkça fren daha sıkı tutar. Bu ayar için çoğu zaman uygun ölçüde bir alyan ya da anahtar yeterlidir. Ayardan sonra vidaları iyice sıkın ve kontrol adımlarını baştan tekrarlayın.
Pabucu lastiğe fazla yaklaştırmayın. Fren açıkken lastiğe sürtüyorsa ya da kol zorla kilitleniyorsa ayar fazla sıkıdır. Lastik basıncını düzeltmeden de ayar yapmayın. Aksi hâlde lastik şişirildiğinde fren bu kez gereğinden sıkı kalır.
Refakatçi el frenindeki kablo zamanla esner. Birçok modelde kolun yanında kabloyu gerdirmeye yarayan bir ayar somunu bulunur. Küçük düzeltmeler bununla yapılabilir. Kablonun telleri açılmışsa ya da kılıfı kırılmışsa ayar yetmez, kablonun değişmesi gerekir.
Ayardan emin değilseniz kendiniz yapmayın. Ayardan sonra fren hâlâ tutmuyorsa sandalyeyi kullanmayın.
Akülü sandalyenin motor frenine kendiniz müdahale etmeyin. Bu frende bir sorun fark ederseniz sandalyeyi kullanmayı bırakın. Kullanım kılavuzundaki yönlendirmeye bakın ve ne yapılabileceğini telefonda sorun. Aşınmış pabuç, kırık kol ya da yıpranmış kablo gibi parçalar için yedek parça ve akü sayfamıza bakabilirsiniz. Sandalyenizin markasını ve fotoğrafını göndererek bize danışabilirsiniz.
Günlük kullanımda frenle ilgili alışkanlıklar
İyi ayarlanmış bir fren de yanlış kullanılırsa güvenliği sağlayamaz. Şu alışkanlıklar hem kullanıcıyı hem freni korur:
- Sandalyeye otururken ve kalkarken iki freni de kilitleyin. Yatağa ya da koltuğa geçerken de aynısını yapın.
- Fren kolunu tutunma ya da destek alma yeri olarak kullanmayın. Kol bu yüke göre yapılmamıştır, eğilebilir ya da kırılabilir.
- Yokuş aşağı inerken yavaşlamak için park frenini çekmeyin. Tekerlek birden kilitlenir. Sandalye yön değiştirebilir ya da öne devrilebilir.
- Eğimli bir yerde beklemeniz gerekiyorsa frenleri kilitleyin ve sandalyeyi yalnız bırakmayın.
- Akülü sandalyede serbest bırakma kolunu yalnızca düz zeminde açın. İşiniz bitince sürüş konumuna geri getirin.
Kullanıcı fren kollarına uzanmakta zorlanıyorsa bu, oturma düzeni ya da sandalye seçimiyle ilgili olabilir. Güvenli geçiş için nasıl bir yol izleneceğini hekiminize ya da fizyoterapistinize danışın. Yeni bir refakatçi tekerlekli sandalye düşünüyorsanız el freni olan modelleri telefonda sorabilirsiniz.
Kısa kontrol listesi
- Lastik basıncı fren kontrolünden önce düzeltildi
- Kilitli frenle sandalye düz zeminde kaymıyor
- Sağ ve sol fren aynı sertlikte tutuyor
- Fren açıkken pabuç lastiğe sürtmüyor
- Fren kolları ve vidaları sallanmıyor
- El freni kablosunda yıpranma yok
- Akülü sandalyede serbest bırakma kolları sürüş konumunda
Sık sorulan sorular
Fren kolu çok sert çalışıyor, yağlamak doğru mu?
Önce kullanım kılavuzuna bakın; kılavuz izin veriyorsa kolun döndüğü mafsala çok az miktarda uygun yağ sürülebilir. Pabuca ve lastiğe yağ değmemelidir, değerse fren tutmaz; taşan yağı hemen silin.
Fren kolu kilitli ama tekerlek zorlayınca dönüyor, sebebi ne olabilir?
En sık sebep inik lastik ya da aşınmış pabuçtur. Önce lastiği kontrol edin; lastik düzgünse fren ayarı ya da pabuç değişimi gerekebilir. Fren tutmuyorsa sandalyeyi kullanmayın.
Fren koluna uzanmakta zorlanan biri için bir çözüm var mı?
Bazı sandalyelere fren koluna takılan uzatma parçaları uyabilir. Sandalyenize uyup uymadığını fotoğrafıyla birlikte telefonda ya da WhatsApp'tan sorabilirsiniz. Kullanıcının oturuşuyla ilgili bir zorluk varsa fizyoterapistinize de danışın.
Akülü sandalyeyi elle itmem gerekirse freni nasıl açarım?
Motorların yanındaki serbest bırakma kollarını açık konuma getirdiğinizde sandalye elle itilebilir. Bunu yalnızca düz zeminde yapın. İşiniz bitince kolları sürüş konumuna geri getirin.
Freninizden emin değilseniz danışın
Frenin neden tam tutmadığını anlayamadıysanız bizi arayın. Hangi parçanın gerektiğini bilmiyorsanız da arayabilir ya da WhatsApp'tan sandalyenin fotoğrafını gönderebilirsiniz. Kocasinan'daki mağazamıza gelmeden önce telefonda sormanız işinizi kolaylaştırır. Ne yapılabileceğini birlikte konuşalım.